khoinhonsanh: Công lý đánh đổ cường quyền.: 6297. Hồi Ký Thiếu Tướng Đỗ Mậu & GS Janet Hoskin: Dĩ hư truyền hư.

Thứ Bảy, 17 tháng 1, 2026

6297. Hồi Ký Thiếu Tướng Đỗ Mậu & GS Janet Hoskin: Dĩ hư truyền hư.

Ban Phổ Tế 257 đã chuyển bài viết đến GS Janet Hoskins ngày 15-01-2026.

Hồi Ký Thiếu Tướng Đỗ Mậu & GS Janet Hoskin: Dĩ hư truyền hư.

Dương Xuân Lương.

Ông Đỗ Mậu (1917-2002) là Thiếu tướng của Việt Nam Cộng Hòa, bút hiệu Hoành Linh. Ông viết hồi ký: Việt Nam Máu Lửa Quê Hương Tôi. Nhà Xuất bản Hương Quê ấn hành lần đầu tiên vào mùa Thu năm 1986 tại miền Nam California, Hoa Kỳ.

Trang 186 ông viết:

… tướng Cao Đài bị mua chuộc Nguyễn Thành Phương dẫn đơn vị cũ đến Tây Ninh tước khí giới đám Hộ Vệ quân này, bắt giữ hai người con gái của Giáo chủ Cao Đài…. Giáo chủ Phạm Công Tắc và một số bộ hạ thân tín trốn được qua Cao Miên … (1).

Bà Janet Hoskins là Giáo Sư trường Đại Học Nam California cũng viết tương tự trong 02 tác phẩm nghiên cứu về Đạo Cao Đài.

Video liên quan.

https://www.youtube.com/live/OcmeDhkTSOc?si=hXlAd5kaC4fdg70C

Bản PDF:
file:///C:/2023%20DXL/.%20000.%202023%20TOAN%20TAP/00.%20VI%20BANG%202023/2026.%20H%C3%94I%20LU%E1%BA%ACN%20GS%20VUONG%20KY%20SON.10.2023/2026.%20QU%C3%82N%20%C4%90%E1%BB%98I%20CAO%20%C4%90%C3%80I/2026.01.05%20H%E1%BB%93i%20K%C3%BD%20%C4%90%E1%BB%97%20M%E1%BA%ADu%20&%20GS%20Janet%20Hoskin.pdf

Tác phẩm: A Posthumous Return from Exile: The Legacy of an Anticolonial Religious Leader in Today’s Vietnam, trang 239 (tóm ý):

Diệm ordered General Phương to enter the Holy See, disarm 300 papal guards, and strip Phạm Công Tắc of his temporal powers. On February 19, 1956, his daughters and several religious leaders were arrested, while he himself slipped away.” (2)

Bài trình bày trong Hội nghị ở Bình Châu, Việt Nam, trang 16:

Ba trăm lính gác giáo hoàng của ông bị tước vũ khí … Ngày 19 tháng Hai năm 1956, những người con gái của ông Tắc. và một số lãnh đạo tôn giáo khác bị bắt, nhưng bản thân ông thì trốn thoát. … (3)

Hai tác giả, ba trích đoạn trên có điểm chung là:

. Tướng Nguyễn Thành Phương tước khi giới Hộ vệ quân.

. Bắt hai người con gái của Đức Hộ Pháp.

. Đức Hộ Pháp trốn thoát sang Campuchia.

Vậy sự thật như thế nào?

Pháp lý & lịch sử.

Đức Hộ Pháp Phạm Công Tắc là Thượng Tôn Quản Thế của Quân đội Cao Đài, Cố vấn Tối cao cho Quốc trưởng Bảo Đại; ông Ngô Đình Diệm Thủ tướng Quốc gia Việt Nam, do Quốc trưởng Bảo Đại bổ nhiệm ngày 16-6-1954: hai bên đã thống nhất việc Quốc gia hóa Quân đội Cao Đài. Tướng lãnh, Sĩ quan, Hạ sĩ quan, và mấy chục ngàn Chiến sĩ Cao Đài trở thành chiến sĩ của Quốc gia Việt Nam kể từ ngày 02-5-1955.

HẾT TRANG 01

Quốc gia hóa Quân đội Cao Đài là một tiến trình chính trị, pháp lý hợp pháp. Nó thể hiện tính chính nghĩa của đôi bên: Phụng sự Quốc gia Việt Nam lập năm 1949.

Ngày 02-5-1955 Đức Hộ Pháp ký Thánh lịnh 704/VP-HP: Quốc gia hóa hoàn thành (4).

Ngày 05-10-1955 Thủ tướng Ngô Đình Diệm sai hai tướng lãnh Quốc gia Việt Nam là Trung tướng Nguyễn Thành Phương và Thiếu tướng Lê Văn Tất đem quân về bao vây Hộ Pháp Đường, khủng bố Đức Hộ Pháp và người Đạo Cao Đài.

Mục đích cuộc bao vây là để chuẩn bị cho ngày Tổng tuyển cử (23-10-1955): lật đổ Quốc trưởng Bảo Đại, của Quốc gia Việt Nam, lập ra chế độ khác.

Bài viết căn cứ vào 04 nguồn:

. Pháp lý và việc hành đạo từ Đức Hộ Pháp.

. Bốn vi bằng Hội Thánh Cao Đài họp với Tướng Phương, Tướng Tất, Cao Đài Liên Minh.

. Các sử liệu đã được Hội Thánh Cao Đài công bố.

. Đặc biệt là căn cứ vào Văn Tịch Pháp Nhơn Luân Chi Đạo (VTPNLCĐ), của Ngài Bảo Đạo Hồ Tấn Khoa (1899-1987): là nhân chứng để làm sáng tỏ 03 vấn đề nêu trên.

1/- Không có việc tước đoạt vũ khí của 300 Cận vệ quân.

Ngài Hồ Bảo Đạo, VTPNLCĐ trang 59.

Đang ở Trí Huệ Cung hay đặng tin nầy, Đức Hộ Pháp cấp tốc trở về Hộ Pháp Đường, kêu bọn Cận vệ hầu Đức Hộ Pháp đem nạp hết võ khí cho Đức Hộ Pháp, chưa hay biết gì nên bọn cận vệ vâng lịnh đem nạp hết võ khí cho Đức Ngài.

Độ một tiếng đồng hồ sau thì hai tướng lãnh Phương và Tất kêu quân về bao vây Hộ Pháp Đường. Bọn cận vệ nổi nóng muốn chống lại nhưng tay không đành phải thúc thủ… (hết trích). (5).

Theo đó trước khi tướng Phương và Tất đến bao vây Hộ Pháp Đường, Cận vệ quân đã không còn vũ khí. Tướng Phương không thể tước cái mà Cận vệ quân không có.

Nghĩa là không có việc Tướng Phương, Tất tước vũ khí.

Tóm lại Thiếu Tướng Đỗ Mậu và Giáo sư Janet Hoskins viết Tướng Phương tước vũ khí Cận vệ quân của Đức Hộ Pháp là sai sự thật.

2/- Hai con gái của Đức Hộ Pháp không bị bắt.

Đức Hộ Pháp có 02 người con gái là Phạm Hồ Cầm (Cô Ba Cầm) và Phạm Tần Tranh (Cô Tư Tranh).

HẾT TRANG 02

2.1/- VTPNLCD trang 59:

… Tướng Phương ra lịnh cấm nhặt không cho ai vô Hộ Pháp Đường, còn Tướng Tất dẫn một toán quân đến 4 góc nhà Hộ Pháp Đường và tuyên bố cho đặt 4 quả mìn lớn cho giựt nổ một lượt sập nát nhà nầy, nếu ông Tắc là Phật thật thì không chết, còn không thì cho chết luôn. Cô Ba Cầm nghe vậy sợ chạy lại rào kêu ông Bảo Thế ra năn nỉ mà Tất còn hậm hực; Đệ tử cũng thấy và kêu nói với Tướng Tất: Tôi chưa thấy mìn nổ lần nào; vậy cho Tôi qua ở Hộ Pháp Đường với Đức Hộ Pháp coi mìn nổ ra sao, hiểu ý Đệ tử nên một lúc sau Tướng Tất dịu giọng rồi dẫn toán quân rút lui … (5)

Cô Ba Cầm là con gái của Đức Hộ Pháp đã không bị bắt.

Vậy Cô Tư Tranh thì sao?

2.2/- Vi bằng ngày 13-10-1955.

Thiếu tướng Lê Văn Tất: …, cô Tranh, cô Cầm họ làm sái Chơn truyền luật pháp của Đạo mà có ai nói được đâu? (6).

Theo đó hai người con gái của Đức Hộ Pháp không bị bắt.

2.3/- Bán Nguyệt San Thông Tin số 21, ngày 05-02-1971.

Trang 12:

Khuya mùng 3 rạng mùng 4 Tết Bính Thân (14/15-02-1956). Giáo Hữu Của đưa Cô Ba và Cô Tư với Thuận và Hòa là hai con của cô Ba lên Nam Vang trước. Đi trên chuyến xe Simca của Cô Tư do Tám Ngọc làm tài xế.... (hết trích) (7).

Như vậy, từ 05-10-1955 đến 14-02-1956; hai người con gái Đức Hộ Pháp không bị bắt và đi Nam Vang.

Thiếu Tướng Đỗ Mậu và Giáo sư Janet Hoskins, Đại Học Nam California viết hai con gái Đức Hộ Pháp bị bắt là đã viết sai sự thật.

GS Janet Hoskins là nhà nghiên cứu mà viết bị bắt ngày 19-02-1956 lại càng sai hơn nữa.

3/- Đức Hộ Pháp đi Campuchia: 16-02-1956.

Để chứng minh Tướng Đỗ Mậu viết Đức Hộ Pháp ‘trốn được’; GS Janet Hoskins viết ‘trốn thoát’ là sai sự thật; bài viết dẫn chứng chuỗi sự kiện kiểm chứng được sau ngày 05-10-1955.

3.1/- Bốn vi bằng, Hội Thánh Cao Đài họp với Tướng Phương, Tướng Tất và Cao Đài Liên Minh:

. Vi bằng, ngày 13-10-1955; (08 ngày sau khi bao vây Hộ Pháp Đường).

HẾT TRANG 03

… Nhưng Đức Ngài cũng than phiền rằng: Quân đội thi hành quá bạo, làm cho toàn thể Hội Thánh và Nhơn Sanh rúng động tinh thần… (6).

. Vi bằng, ngày 14-10-1955.

Chủ tọa: Đức Hộ Pháp đã nhập tịnh, vậy các cơ quan Chánh Trị Đạo cứ theo Huấn Lịnh nhập tịnh của Ðức Ngài mà trọn quyền chỉnh ðốn nội bộ để bảo toàn Thánh Thể Ðức Chí Tôn…

Quyết nghị: Sau khi bàn tính, Hội Thánh quyết định để tìm phương yết kiến Đức Hộ Pháp, cầu xin Đức Ngài định đoạt, vì là quyền của Đức Ngài, ... (8).

. Vi bằng, ngày 17-10-1955.

Quyết nghị: Sau khi bàn về quyền hành của Hộ Pháp và quyền hành của Hiệp Thiên Đài, toàn hội đồng ý xin Chư Thời Quân dâng ý kiến của Trung Tướng Nguyễn Thành Phương lên Đức Hộ Pháp định… (9).

. Vi bằng, ngày 19-10-1955 (14 ngày sau khi bao vây Hộ Pháp Đường).

Quyết nghị: … Từ đây Quân đội không được dùng võ lực can thiệp vào nội bộ của các cơ quan Chánh Trị Đạo, cùng là bắt bớ Đạo hữu vô cớ, trái với quyền cư trú đã định trong Thánh Lịnh của Đức Hộ Pháp… (10).

(Vi bằng trên kéo dài đến ngày 21-10-1955).

Cả 04 vi bằng cho thấy mọi việc vẫn phải thỉnh ý Đức Hộ Pháp.

Vi bằng ngày 19–10–1955 đã buộc Quân đội Quốc gia dưới quyền Thủ tướng Ngô Đình Diệm chấm dứt hoàn toàn việc sử dụng biện pháp vũ lực và mọi hình thức can thiệp vào nội bộ Đạo. Vi bằng đã khép lại việc Tướng Phương bao vây Hộ Pháp Đường, sau 14 ngày.

3.2/- Đàn cúng đêm 04 rạng 05-02-1956.

Là Đàn cúng đưa Chư Thần, Thánh, Tiên, Phật triều thiên tại Đền Thánh.

Cúng vào thời Tý; dài khoản 120 phút.

Theo nghi lễ Đạo, Đức Hộ Pháp đứng trên Thất Đầu Xà tại Đền Thánh, khi dâng Sớ Phúc Sự Chung Niên thì đi từ Hiệp Thiên Đài đến Cung Đạo để dâng sớ.

Sớ dài, 10 trang, Lễ vụ đọc toàn bộ lòng sớ, đọc rất to trong đàn cúng.

Trang 03: … Trung tướng Nguyễn Thành Phương chủ động vào Hộ Pháp Đường là nhược điểm. Cuộc khảo đảo nhắm ngay đệ tử. Nhưng dầu phải dầu quấy, dầu hư dầu nên; Đệ tử cam hứng chịu bạo hành của Phương, làm sôi nổi cả dân cư trong vùng Thánh Địa luôn tới ngoài nước…

HẾT TRANG 04

… Toàn Hội Thánh lắm phen thổn thức, bồi hồi vì cuộc biến chuyển nhưng giữ vững tinh thần, áp dụng ôn hòa chế ngự hành tàng của Phương được một đôi chút …. (11).

3.3/- Đêm 05-02-1956 Đức Hộ Pháp mời các Chức sắc Phước Thiện, Ban Kiến Trúc và Cao Đài Liên Minh đến Hộ Pháp Đường dạy việc.

… Mỹ ý của Qua muốn cho xuôi một bề, chẳng nên dùng quân lực chống lại Ngô Đình Diệm làm cho giọt máu của con cái Đức Chí Tôn phải bị đổ vô ích…

… Rồi đây Qua sẽ xuất ngoại, giao thiệp với Quốc Tế và các nước trung lập, dùng giải pháp mới mẻ để mưu cầu hòa bình, thống nhứt hoàng đồ chủng tộc Việt Nam. … (12).

3.4/- Đức Hộ Pháp đi Nam Vang 16-02-1956.

BNS Thông Tin, 21, trang 14: … Bên chiếc xe của Đức Hộ Pháp đi bảy người, phía trước do Giáo Hữu Của làm tài xế, kế đó là Cô Hai Đạm và Em Ba Hiệu …. Phía sau thì Đức Hộ Pháp ngồi giữa, bên trái là Tôi, bên mặt là Trung tá Thoại … và Con Cả Tôi là Bạch ….

Đức Hộ Pháp và Tôi thì mặc đạo phục, Trung tá Thoại mặc áo dài trắng, Em Bạch mặc đồ Hướng Đạo, còn Giáo Hữu Của, Cô Hai Đạm và Em Ba Hiểu thì mặc thường phục.

Theo sau có chiếc xe của chức sắc Phước Thiện trong đó có ông Trưởng Tộc Phạm Văn Út và vài vị khác… (7).

Chữ Tôi là Ngài Bảo Đạo Hồ Tấn Khoa.

BNS Thông Tin 22, trang 10: … Vào lối 2 giờ khuya, xe ra cửa hông bên tay trái Hộ Pháp Đường, xe Đức Hộ Pháp ra trước, xe Chức sắc Phước Thiện ra sau; vẫn mở đèn sáng nhưng không hiểu sao tốp lính của Nguyễn Thành Phương ở gác nơi bót trước Hộ Pháp Đường (nay là Bá Huê Viên) ngủ say không hay biết gì hết…

… Khi xe đi ngang qua Tổng Hành Dinh thì thấy có lính đứng gác, …, xe của ông Trưởng tộc Út chạy theo sau xa xa cũng qua luôn êm ái….

… Xe đến biên giới lối 5 giờ khuya ...

Tại biên giới bên Quốc gia, lúc ấy chưa có đóng bót, chỉ có bên Miên có bót gác khóa cổng chưa cho xe qua lại

… Giáo Hữu Của đã từng qua lại …, nên vào bót lôi Ông Xếp dậy đưa giấy tờ cho ông xét và ghi sổ xong xuôi rồi tự mình ra mở cổng cho xe qua…

… Khi ấy, xe ông Trưởng Tộc Út cũng theo tới. Hai đàng giã biệt nhau, … (7)

Chuỗi sự kiện liên tục trên đây chứng minh: Ngày 05-10-1955, Tướng Phương, Tướng Tất bao vây Hộ Pháp Đường để khủng bố Đức Hộ Pháp. Nhưng không có sự chống trả nào, và Thủ tướng Diệm bị công luận trong nước và quốc tế nhìn vào, nên Tướng Phương, Tất phải ký kết vào Vi bằng ngày 19-10-1955 và rút quân.

HẾT TRANG 05

Theo bốn vi bằng, Tướng Phương, Tất biết Đức Hộ Pháp ở đâu, và phải thỉnh ý thì sao gọi là trốn?

Đức Hộ Pháp đi cúng và dâng sớ sao gọi là trốn?

Đức Hộ Pháp đi Campuchia bằng xe hơi, có xe theo đưa sao gọi là trốn?

Thiếu Tướng Đỗ Mậu viết: …. Giáo chủ Phạm Công Tắc và một số bộ hạ thân tín trốn được qua Cao Miên … là sai.

Giáo sư Janet Hoskins là nhà nghiên cứu về Đạo Cao Đài viết: … Giáo chủ Phạm Công Tắc và một số bộ hạ thân tín trốn được qua Cao Miên … là rất sai.

GS Janet Hoskins viết: … On February 19, 1956, Phạm Công Tắc’s daughters and a number of other religious leaders were arrested, but he himself managed to slip away… là rất sai.

Thiếu Tướng Đỗ Mậu và GS Janet Hoskins viết Đức Hộ Pháp ‘trốn được’, ‘trốn thoát’ là sai sự thật.

4/- Hậu quả của Hồi Ký và hai bài nghiên cứu.

Bài viết đã chứng minh:

. Không có việc tước vũ khí Cận vệ quân.

. Không có việc hai con gái Đức Hộ Pháp bị bắt.

. Không có việc ‘trốn được’ ‘trốn thoát’ …

Đức Hộ Pháp vẫn hành đạo theo nhiệm vụ.

Ngày 16-02-1956 Đức Hộ Pháp đi Nam Vang và công bố Chính sách Hòa Bình Chung Sống (26-03-1956).

Trích đoạn trong Hồi ký của Thiếu tướng Đỗ Mậu và hai bài nghiên cứu của GS Janet Hoskins, trường Đại học Nam California đã viết sai sự thật.

Do vậy đã tạo ra một hình ảnh lịch sử không đúng về Đức Hộ Pháp và Đạo Cao Đài.

Những mô‑típ sai này khiến công lao và sự hy sinh của các chiến sĩ Cao Đài không được phản ánh đúng trong lịch sử.

Hậu quả là sự hiểu lầm kéo dài nhiều thập niên, làm lệch nhận thức về tiến trình quốc gia hóa, vai trò của Hội Thánh, và bản chất thật của sự kiện.