VNTB – Về những sai lệch lịch sử quanh sự kiện Đức Hộ Pháp Phạm Công Tắc (1955–1956)
Dương Xuân Lương
(VNTB) – Đối chiếu sử liệu gốc để trả lại sự thật cho một biến cố bị kể sai suốt nhiều thập niên
Thiếu tướng Đỗ Mậu (1917–2002), bút hiệu Hoành Linh, trong hồi ký Việt Nam Máu Lửa Quê Hương Tôi (NXB Hương Quê, xuất bản lần đầu năm 1986 tại Hoa Kỳ), trang 186, viết rằng Tướng Nguyễn Thành Phương đã dẫn quân về Tây Ninh “tước vũ khí Hộ vệ quân, bắt hai con gái của Giáo chủ Cao Đài”, và Đức Hộ Pháp Phạm Công Tắc “trốn được qua Cao Miên”.
https://vietnamthoibao.org/vntb-ve-nhung-sai-lech-lich-su-quanh-su-kien-duc-ho-phap-pham-cong-tac-1955-1956/
Bài liên quan:
https://khoinhonsanh2014.blogspot.com/2026/01/6297-hoi-ky-thieu-tuong-o-mau-gs-janet.html#more
video.
https://khoinhonsanh2014.blogspot.com/2026/01/6300-video-luat-khoa-tap-chi-eo-bua-cua.html
Giáo sư Janet Hoskins (Đại học Nam California), trong hai công trình nghiên cứu về Đạo Cao Đài, cũng trình bày cùng mô-típ: quân đội Quốc gia tiến vào Tòa Thánh, giải giới Hộ vệ quân, bắt giữ con gái Đức Hộ Pháp, còn bản thân ông “trốn thoát” sang Campuchia, thậm chí ghi rõ ngày “19-02-1956”.
Ba trích dẫn, từ hồi ký và nghiên cứu học thuật, có ba điểm trùng hợp:
(1) Tước vũ khí Hộ vệ quân;
(2) Bắt hai con gái Đức Hộ Pháp;
(3) Đức Hộ Pháp “trốn” sang Campuchia.
Tuy nhiên, đối chiếu với văn bản pháp lý của Đạo Cao Đài, vi bằng Hội Thánh và lời chứng của nhân chứng trực tiếp, có thể khẳng định cả ba nhận định trên đều không đúng sự thật.
- Không có việc tước vũ khí Hộ vệ quân
Theo Văn Tịch Pháp Nhơn Luân Chi Đạo của Ngài Bảo Đạo Hồ Tấn Khoa – nhân chứng trực tiếp của sự kiện – trước khi quân đội của Tướng Nguyễn Thành Phương và Lê Văn Tất tiến đến bao vây Hộ Pháp Đường ngày 05-10-1955, Đức Hộ Pháp đã ra lệnh cho Cận vệ quân nạp toàn bộ vũ khí cho chính Ngài.
Chỉ sau đó khoảng một giờ, quân đội Quốc gia mới triển khai bao vây. Khi ấy, Hộ vệ quân đã tay không, không còn khả năng chống trả. Do đó, không thể có việc “tước vũ khí”, vì vũ khí đã được thu hồi trước.
Kết luận: việc cho rằng Tướng Nguyễn Thành Phương “giải giới 300 Hộ vệ quân” là sai về trình tự sự kiện và sai về thực tế.
- Hai con gái Đức Hộ Pháp không bị bắt
Đức Hộ Pháp Phạm Công Tắc có hai con gái: Phạm Hồ Cầm (Cô Ba Cầm) và Phạm Tần Tranh (Cô Tư Tranh).
Các nguồn nội bộ Đạo Cao Đài, gồm VTPNLCĐ, vi bằng Hội Thánh ngày 13-10-1955 và Bán Nguyệt San Thông Tin, đều cho thấy không có thời điểm nào hai cô bị bắt giam.
Trong cuộc bao vây Hộ Pháp Đường, Cô Ba Cầm có xuất hiện, cầu xin trước lời đe dọa đặt mìn của Tướng Lê Văn Tất; sau đó quân đội rút lui. Vi bằng ngày 13-10-1955 còn ghi lời chính Tướng Lê Văn Tất nhắc đến “cô Tranh, cô Cầm” như những người vẫn tự do sinh hoạt, không bị giam giữ.
Đặc biệt, tài liệu Bán Nguyệt San Thông Tin cho biết đêm 14–15/02/1956 (Tết Bính Thân), hai cô được đưa lên Nam Vang bằng xe riêng, cùng các cháu, hoàn toàn không phải trong tình trạng bị bắt.
Vì vậy, việc cho rằng hai con gái Đức Hộ Pháp “bị bắt”, nhất là ghi sai ngày 19-02-1956 như GS Janet Hoskins nêu, là sai hoàn toàn.
- Đức Hộ Pháp không “trốn” sang Campuchia
Sau cuộc bao vây ngày 05-10-1955, đã có bốn vi bằng liên tiếp (13, 14, 17 và 19-10-1955) giữa Hội Thánh Cao Đài với Tướng Nguyễn Thành Phương, Tướng Lê Văn Tất và Cao Đài Liên Minh. Các vi bằng này cho thấy:
– Mọi vấn đề quan trọng đều phải thỉnh ý Đức Hộ Pháp;
– Quân đội Quốc gia cam kết chấm dứt can thiệp bằng vũ lực vào nội bộ Đạo.
Ngày 19-10-1955, việc bao vây Hộ Pháp Đường chính thức kết thúc.
Đêm 04 rạng 05-02-1956, Đức Hộ Pháp chủ lễ đàn cúng trọng thể tại Đền Thánh, công khai dâng sớ trước toàn thể chức sắc và tín đồ. Đêm hôm sau, Ngài họp và chủ động thông báo kế hoạch xuất ngoại để vận động quốc tế cho hòa bình, tránh đổ máu giữa người Việt.
Ngày 16-02-1956, Đức Hộ Pháp đi Nam Vang bằng xe hơi, mặc đạo phục, có chức sắc tháp tùng, qua cửa khẩu hợp lệ, không che giấu, không truy đuổi.
Một hành trình công khai, có chuẩn bị, có nhân chứng và có văn bản như vậy không thể gọi là “trốn” hay “trốn thoát”.
- Hệ quả của những sai lệch
Những trích đoạn trong hồi ký của Thiếu tướng Đỗ Mậu và các nghiên cứu của GS Janet Hoskins đã tạo ra một hình ảnh lịch sử không đúng về Đức Hộ Pháp Phạm Công Tắc và Đạo Cao Đài, làm lệch nhận thức về tiến trình quốc gia hóa Quân đội Cao Đài – một tiến trình chính trị và pháp lý hợp pháp, hoàn tất bằng Thánh lịnh 704/VP-HP ngày 02-5-1955.
Các mô-típ sai này, khi được lặp lại qua hồi ký và nghiên cứu học thuật, đã khiến công lao và sự hy sinh của các chiến sĩ Cao Đài không được phản ánh trung thực, đồng thời gây hiểu lầm kéo dài nhiều thập niên.
Đây là một ví dụ điển hình của hiện tượng “dĩ hư truyền hư”, khi sai lệch ban đầu trở thành “sự thật được chấp nhận” nếu không được đối chiếu lại bằng sử liệu gốc và nhân chứng trực tiếp.
_________________________
Tham khảo:
1/- Bản Việt Nam Thư Quán, 1195 trang.
*13217-viet-nam-mau-lua-que-huong-toi-thuviensach.vn.pdf
file:///C:/2023%20DXL/2021.%20Z%20TU%20LIEU%20THUONG%20DUNG/HO
I%20KY/HOI%20KY%20DO%20MAU/13217-viet-nam-mau-lua-que-huong-toi-
thuviensach.vn.pdf
2/- https://khoinhonsanh2014.blogspot.com/2025/01/5567-janet-hoskins-ai-hoc-
nam.html#more
https://www.researchgate.net/publication/305238857_A_Posthumous_Return_from_
Exile_The_Legacy_of_an_Anticolonial_Religious_Leader_in_Today%27s_Vietnam
3/- https://khoinhonsanh2014.blogspot.com/2025/01/5624-con-nguoi-va-kha-nang-
sang-tao.html#more
4/- https://khoinhonsanh2014.blogspot.com/2020/02/3080-thanh-linh-quoc-gia-hoa-
quan-oi.html#more
5/- file:///C:/2023%20DXL/001%20SACH%20HOI%20THANH%20%C4%90%C4%90
TKP%C4%90/2.1%20CAC%20VI%20THOI%20QUAN/H%E1%BB%92%20B%E1%BA%A2
O%20%C4%90%E1%BA%A0O/VAN%20T%E1%BB%8ACH%20PH%C3%81P%20NHON%
20LCD%20HoTanKhoa.pdf
6/- https://khoinhonsanh2014.blogspot.com/2020/02/3076-vi-bang-khung-bo-ao-cao-
ai-13101955.html
7/- https://khoinhonsanh2014.blogspot.com/2025/12/6256-mot-chuyen-i-lich-
su.html#more
8/- https://khoinhonsanh2014.blogspot.com/2020/02/3078-vi-bang-khung-bo-ao-cao-
ai-17101955.html
9/- https://khoinhonsanh2014.blogspot.com/2020/02/3078-vi-bang-khung-bo-ao-cao-
ai-17101955.html
10/- https://khoinhonsanh2014.blogspot.com/2020/02/3079-vi-bang-khung-bo-ao-
cao-ai-19101955.html
11/- https://khoinhonsanh2014.blogspot.com/2021/08/3491-so-phuc-su-chung-nien-
nam-1955.html#more
12/- https://khoinhonsanh2014.blogspot.com/2025/12/6255-uc-ho-phap-day-truoc-
