Thế nào là quyền tự do tôn giáo?
12 tháng 4 năm 2026
- Cần hiểu đúng và đủ để ứng dụng hàng này
Ts. Nguyễn Đình Thắng
Ngày 13 tháng 4, 2026
Gần đây có người hỏi trên trang Facebook Bàn Tròn Tự Do Tôn Giáo Việt Nam ( VNFORB) của BPSOS: Thế nào là tự do tôn giáo? Một câu hỏi chí lý, chính đáng và cần thiết.
Kể cả nhiều chức sắc của các tôn giáo khác nhau, kể cả nhiều nhà đấu tranh nhân quyền quốc tế, và dĩ nhiên tuyệt đại đa số người dân thường hiểu sai hoặc chưa đủ thế nào là tự do tôn giáo.
https://machsongmedia.org/all/vietnam/nhan-quyen/the-nao-la-tu-do-ton-giao.html#more-6593
Một số ngộ nhận
Tự do tôn giáo không xiển dương bất cứ một tôn giáo nào mà là quyền con người: Mọi người có quyền theo một tôn giáo, từ bỏ tôn giáo đang theo, thay đổi tôn giáo hoặc không theo bất kỳ tôn giáo nào. Đã có trường hợp vì hiểu lầm nên khư khư rằng BPSOS đã hỗ trợ họ thì không được giúp các nhóm khác cùng tôn giáo nhưng khác quan điểm. Chúng tôi không cổ suý một tôn giáo nào, hoặc hệ phái tôn giáo nào mà tranh đấu cho quyền tự do tôn giáo hay niềm tin của mọi người.
Ít ai để ý phần “niềm tin” rất quan trọng trong quyền tự do này.
Hình 1 – Trang bìa sách mỏng của SAI do BPSOS phối hợp phiên dịch sang tiếng Việt
Nói cho đầy đủ, đó là quyền tự do tư tưởng, lương tâm và tôn giáo được ghi ở Điều 18 của bản Tuyên Ngôn Nhân Quyền Phổ Quát và cũng là Điều 18 của Công Ước Quốc Tế về các Quyền Dân Sự và Chính Trị. Theo đó, con người có quyền có tư tưởng riêng, có quyền hành xử theo lương tâm, và có quyền theo, hoặc từ bỏ, hoặc thay đổi tôn giáo hoặc không theo bất kỳ tôn giáo nào — miễn không vi phạm nhân quyền của người khác.
Người ta thường rút ngắn tên của quyền này thành “tự do tôn giáo hay niềm tin”, có thể hiểu “niềm tin” bao hàm cả tư tưởng lẫn lương tâm. Bất cứ niềm tin nào cũng được bảo vệ, miễn không dẫm đạp lên niềm tin và nhân quyền của người khác. Niềm tin vô thần, chẳng hạn, cũng được bảo vệ. Bởi vậy, lên án “cộng sản vô thần” cũng là vi phạm quyền tự do tôn giáo hay niềm tin. Thực ra, cụm từ “cộng sản vô thần” ngụ ý chủ nghĩa cộng sản không khoan nhượng quan điểm hữu thần và người cộng sản chủ trương tiêu diệt tôn giáo và đó là điều không chấp nhận được, nhưng nói tắt dễ gây ngộ nhận.
Ngộ nhận thứ hai khá phổ biến nơi những nhà đấu tranh nhân quyền. Họ quan niệm rằng lên tiếng cho tự do tôn giáo đồng nghĩa xem nhẹ các quyền con người khác. Do đó, nhiều tổ chức nhân quyền, kể cả một số tổ chức quốc tế có tiếng, thường tránh lên tiếng cho quyền tự do tôn giáo hay niềm tin.
Thực ra, quyền này không là một quyền đơn lẻ mà là một “gói quyền” – thiếu tự do biểu đạt, tự do hội họp, tự do lập hội, tự do đi lại, tự do báo chí, quyền không bị xâm phạm thân thể, quyền được đối xử công bằng trước luật pháp, v.v. thì cũng không thể có tự do tôn giáo hay niềm tin. Nói cách khác, phát huy tự do tôn giáo cũng nới rộng nhiều quyền con người khác.
Thay đổi cách suy nghĩ
Hiểu cho đúng và đủ thế nào là tự do tôn giáo hay niềm tin là vô cùng quan trọng. Nhiều cuộc nghiên cứu cho thấy quốc gia nào tôn trọng quyền tự do tôn giáo hay niềm tin thì xã hội dân chủ hơn, nền chính trị ổn định hơn, hệ thống hành chánh ít tham nhũng hơn, và kinh tế phát triển hơn.
Trong những năm gần đây, ngày càng thêm các đại công ty và doanh nghiệp toàn cầu tham gia phong trào tự do tôn giáo hay niềm tin. Chẳng hạn, công ty Meta, sở hữu Facebook, là thành viên đồng tổ chức Hội Nghị Thượng Đỉnh Tự Do Tôn Giáo từ 3 năm qua; Phòng Thương Mại Silicon Valley, quy tụ nhiều công ty hàng đầu thế giới về tin học và trí tuệ nhân tạo, nay có hẳn bộ phận về tự do tôn giáo hay niềm tin. Tổ chức Religious Freedom & Business Foundation dẫn đầu nỗ lực tuyển mộ các công ty và doanh nhân tham gia phong trào tự do tôn giáo hay niềm tin toàn cầu: https://religiousfreedomandbusiness.org
Điều này không tự dưng xảy ra mà do nỗ lực chung của hàng trăm tổ chức và nhà hoạt động trong mạng lưới toàn cầu được nhen nhúm từ năm 2010. Mạng lưới này lan tỏa đến mọi châu lục và gần một trăm quốc gia.
BPSOS tham gia mạng lưới này năm 2015 và là nhân tố chủ lực trong 3 lĩnh vực:
- Phát huy phong trào tự do tôn giáo hay niềm tin khu vực Đông Nam Á, bao gồm Việt Nam
- Phát triển đội ngũ lãnh đạo trẻ toàn cầu cho tự do tôn giáo hay niềm tin
- Nối kết xã hội dân sự với các chính quyền và các định chế nhân quyền LHQ
Riêng đối với Việt Nam, cách đây đúng 10 năm BPSOS cộng tác với tổ chức Stefanus Alliance International (SAI) ở Na Uy để phát hành tái liệu “Tự Do Tôn Giáo hay Niềm Tin cho Mọi Người” bằng tiếng Việt: https://dvov.org/wp-content/uploads/2014/07/Tu-Do-Ton-Giao-hay-Niem-Tin-cho-Moi-Nguoi.pdf
Tôi khuyến khích mọi người quan tâm, bao gồm các tu sĩ, các tín đồ và các nhà đấu tranh nhân quyền, hãy đọc tài liệu này để am hiểu đúng và đủ thế nào là quyền tự do tôn giáo hay niềm tin, trường hợp nào thì có thể hạn chế quyền này và các quy định nào phải tuân thủ nếu như hạn chế, sự liên đới hoặc xung đột giữa quyền này với những quyền khác, và các tình huống lạm dụng quyền tự do tôn giáo hay niềm tin.
Tự trang bị kiến thức về tự do tôn giáo hay niềm tin không chỉ tăng năng lực cho chính mình và các đồng đạo trong nhóm tôn giáo của mình nhằm tự bảo vệ một quyền quan trọng mà còn đóng góp cho một xã hội lành mạnh, khai phóng và phát triển.
Một liên minh các tổ chức Bắc Âu đã thực hiện một số video ngắn gọn về quyền tự do tôn giáo hay niềm tin được BPSOS tải vào đây: https://dvov.org/forb-learning-video/
Hiện nay BPSOS đang hợp tác các tổ chức này để soạn tài liệu giảng dạy sâu hơn về tự do tôn giáo hay niềm tin bằng tiếng Việt, sẽ hoàn tất trong vài tháng tới.
Bài liên quan:
Phỏng vấn TS Nguyễn Đình Thắng về Hội Nghị Thượng Đỉnh về Tự Do Tôn Giáo
https://machsongmedia.org/all/vietnam/nhan-quyen/vntb-phong-van-ts-nguyen-dinh-thang-ve-hoi-nghi-thuong-dinh-ve-tu-do-ton-giao.html
Cách nào các cộng đồng bị bách hại ở Việt Nam tiếp cận quốc tế
https://machsongmedia.org/all/vietnam/nhan-quyen/cach-nao-cac-cong-dong-bi-bach-hai-o-viet-nam-tiep-can-quoc-te.html
