khoinhonsanh: Công lý đánh đổ cường quyền.: 6490. Đặng Thúc Liêng: Nhà phê bình hủ lậu & thao túng.

Thứ Ba, 16 tháng 6, 2026

6490. Đặng Thúc Liêng: Nhà phê bình hủ lậu & thao túng.

Đặng Thúc Liêng: Nhà phê bình hủ lậu & thao túng.

Dương Xuân Lương.

Ngày 15-11-1926, Đông Pháp Thời Báo số 509 đăng Thư mời của Ngài Thượng Trung Nhựt, đại diện Đại-đạo Tam-kỳ Phổ-độ (ĐĐTKPĐ), mời Thiện Nam Tín Nữ đến bái Phật và dự lễ lập Pháp Chánh Truyền tại chùa Từ Lâm Tự ngày 18-11-1926. Thư mời được đăng ở trang 4, cột 2 (1).

Ba tuần sau, ngày 06-12-1926, ông Đặng Thúc Liêng (1867-1945) tên khai sanh là Đặng Văn Huấn, là nhà báo, nhà văn, hoạt động sân khấu với các bút danh như: Mộng Liêm, Lục Hà Tẩu, Trúc Am … Ông cũng là Thầy thuốc (y học cổ truyền) viết bài “Quái Giáo Nghị (Biện Bát Một Thứ Tông Giáo Quái Dị)”, đăng trên Đông Pháp Thời Báo số 518. Bài viết chiếm trọn trang 1 và đăng tiếp ở trang 4. (2)

Đến năm 1928, ông Liêng gom bài này và nhiều bài khác của các tác giả như Thái Điên Hòa Thượng, Hùng Võ, Trung Ngôn, Bà Vương Khả Lâm (Huỳnh Thị Bửu Hoa) … biên tập thành sách Cao Đài Đàm – Quái Giáo Nghị. Con trai ông, Đặng Công Thắng, kiểm duyệt.

Lần in thứ nhất: tháng 6-1928, nhà in Nguyễn Duy Minh (Sa Đéc), 1.000 bản, không đề giá. (3)

Lần in thứ hai: năm 1928, nhà in Bảo Tồn (Sài Gòn), 5.000 bản, giá 0$50 (Piastre Đông Dương), có thêm phụ trương 2 trang. (4).

Ông Đặng Thúc Liêng phê bình Thư mời: … Phật Tổ thuyết pháp ở nơi Lục Huyển, Lão Tử tả kinh ở nơi Hàm Quang, Khổng Tử thuyết giáo ở nơi Hạnh Đàng đều không nghe bố cáo cùng ai mà thiên hạ cảm ứng vẫn ân cần tín ngưỡng đạo đức của Tam Thánh hơn 2500 năm nay. Cao Đài tự xưng hiệp ba Thánh giáo gồm về một mối do cho thành Quốc Đạo thời nên giữ gìn cái tông chỉ của thánh nhân lập đạo như: Hồng nhựt chói giữa trời không luồng mây án; minh kính soi muôn vật, chẳng chút bụi nhơ. Vậy mới đáng Chí Tôn Bồ Tát Ma Ha Tát. Có đâu Đi làm lời rao như các nhà buôn kia vậy? … (trang 19, bản in lần 1) (5)

Theo trích đoạn tác giả sai hai điểm quan trọng:

-/ Hủ lậu vì không phân định hai thời kỳ văn minh: văn minh nông nghiệp và văn minh minh điện, điện tín.

-/ Thư mời của ĐĐTKPĐ là thông tin tôn giáo, khác với lời rao của các nhà buôn là thông tin thương mại. Đó là đánh lận con đen là thao túng thông tin.

1/- Hủ lậu: Không đối chiếu với thực tế.

Theo đoạn trích trên chính ông Liêng xác định rằng thời Tam Thánh cách năm 1926 2.500 năm. Nghĩa là ông biết rất rõ lịch sử, và đặt vấn đề: Tại sao Cao Đài dùng báo chí đăng Thư mời, trong khi Tam Thánh không cần thư mời?

Vậy cái hủ lậu của ông Đặng Thúc Liêng tại đâu?

Cái hủ lậu của tác giả là không đối chiếu phương tiện thực tế của hai thời đại. Xã hội thời Tam Thánh thuộc về văn minh nông nghiệp; năm 1926 xã hội đã vào thời văn minh điện và điện tín.

Thời Đức Phật ở Ấn Độ chữ được viết ra trên lá cây, trên vỏ cây, trên đất đá…. Thời Đức Lão Tử và Đức Khổng Tử ở Trung Hoa chữ viết trên thẻ tre, trúc, vải lụa … Tỷ lệ người dân biết chữ thời đó rất ít. Ngay cả những bộ sử của triều đình cũng không thể phổ biến rộng rãi, thông tin thời đó chủ yếu là truyền miệng. Nghĩa là chưa phát minh ra giấy, chưa có chữ in, chưa có báo chí nên Tam Thánh (hay các đệ tử) không thể dùng báo chí như ĐĐTKPĐ.

Năm 1926 đã có giấy, có chữ in, đặc biệt là Việt Nam đã dùng chữ Quốc ngữ nên tỷ lệ dân số biết đọc, biết viết tăng lên rất lớn so với thời của Tam Thánh. Việt Nam đã có báo chí là một phương tiện thông tin chính thức về 2 phương diện: pháp lý và xã hội. Do vậy ĐĐTKPĐ dùng báo chí để đăng Thư mời hay hoằng khai đạo pháp là điều bình thường; không dùng đến báo chí để công bố mới có thể là bất thường.

Tóm lại: Ông Đặng Thúc Liêng phê bình mà không căn cứ vào phương tiện của thời đại. Do vậy ông căn cứ vào phương tiện của thời Tam Thánh để phê bình hành vi truyền thông của năm 1926. Tài nguyên và môi trường ĐĐTKPĐ ra đời khác với thời của Tam Thánh, tác giả lấy chuẩn mực của Tam Thánh là thời kỳ không có báo chí để phê bình Thư mời của ĐĐTKPĐ trong thời có báo chí là hủ lậu.

2/- Thao túng: Đánh đồng Thông báo tôn giáo với Lời rao của nhà buôn.

Đông Pháp Thời Báo số 509 đăng Thư mời của ĐĐTKPĐ tại trang 4, cột 2. (1). Đó là thông báo tôn giáo.

Số 509, trang 5, cột 3: đăng bài giới thiệu Annam Tạp Chí của cụ Tản Đà Nguyễn Khắc Hiếu. Nội dung có đoạn: Giá một năm 4đ, nửa năm 2đ20. Tôn chỉ là đôn sự luân thường, phù thực phong hóa, mong cho đại đa số quốc dân có tư cách là mục đích. Mỗi tháng in ra hai kỳ… nghĩa là nâng đỡ đạo lý luân thường của xã hội, giúp cho phong hóa được vững mạnh; mục đích là nâng cao tư cách – phẩm chất – dân trí của người Việt. (6). Giới thiệu tạp chí: thông báo văn hóa.

Như vậy xã hội thời đó có xem cụ Tản Đà Nguyễn Khắc Hiếu và Tờ báo của cụ là nhà buôn không? Tôi không tin rằng xã hội thời đó hiểu cụ Tản Đà Nguyễn Khắc Hiếu là nhà buôn.

Cũng trong số 509, trang 6, cột 3 đăng tin: Vài lời ngõ cùng đồng bào về việc cụ Phan Bội Châu lập báo. Mở đầu viết: Mấy lâu nay đồng bào nghe tiếng cụ Phan sắp lập báo, ai ai cũng có ý mong đợi, nhiều người mong đợi quá có viết thư về hỏi tin tức ở Huế vậy, nay xin trả lời ước lược về việc ấy như sau. (7). Tin lập báo: thông báo chính trị – xã hội.

Cụ Phan Bội Châu là người yêu nước, cụ lập báo để thực hiện lòng yêu nước và báo đăng như vậy chứng tỏ đồng bào không hề xem Cụ Phan là nhà buôn.

Hai bài về Cụ Nguyễn Khắc Hiếu, Cụ Phan Bội Châu, đăng trên Đông Pháp Thời Báo số 509 cùng với Thư mời của ĐĐTKPĐ. Nó chứng minh rằng thông báo tôn giáo, thông báo văn hóa, thông báo về chính trị - xã hội là bình thường và bản chất khác với lời rao của nhà buôn (nội dung thương mại).

Ông Đặng Thúc Liêng đã không công bằng khi áp đặt Thư mời của ĐĐTKPĐ là làm lời rao như các nhà buôn kia vậy… Tác giả đã đánh đồng bản chất Thư mời của ĐĐTKPĐ là thông báo tôn giáo với bản chất lời rao của nhà buôn. Đó là sự thao túng nhận thức làm người đọc hiểu sai bản chất Thư mời.

Các chú thích.

1/- Ảnh 1.